Er is een misverstand dat maar niet weggaat, en het zit al in het woord zelf. Mentale last klinkt als een gemoedstoestand. Iets wat je voelt. Iets waar je vanaf komt met wat meer rust, een avondje in bad en een goed boek.
Nee. Het is werk. Het kost uren, het heeft resultaat, en als niemand het doet dan valt het huishouden om. Het enige verschil met ander werk is dat er niks van te zien is.
Waar het precies zit
Neem het avondeten. Koken duurt veertig minuten. Dat is het zichtbare deel. Dat is waar iemand over zegt: zal ik vanavond koken?
Het onzichtbare deel is dit. Weten dat het dinsdag is en dat er dinsdag training is en dat er dus om half zes gegeten wordt. Weten dat er pasta is maar geen saus. Weten dat er één kind is dat geen paprika eet en dat dat vandaag niet het gevecht is dat je wil voeren. Weten dat er gisteren rijst was. Weten dat de vriezer leeg begint te raken en dat er dus zaterdag boodschappen moeten komen.
Dat deel duurt geen veertig minuten, want het heeft helemaal geen begin en geen eind. Het loopt de hele dag mee op de achtergrond. Ook als je iets anders doet. Ook als je slaapt.
En daarom helpt "zeg maar wat ik moet doen" geen fluit. Die zin klinkt als hulp, maar wat er echt gebeurt is dat het uitvoerende deel wordt overgenomen, het makkelijke deel dus, en dat het bijhoudende deel niet alleen blijft liggen maar er nog eentje bij krijgt. Want nu moet je ook nog bedenken wát je vraagt, wanneer, en in welke volgorde. Gefeliciteerd, je bent er een leidinggevende bij.
Waarom het zo moeilijk over te dragen is
Omdat het geen lijst is. Een lijst kun je overhandigen. Dit is een toestand.
Alles wat je weet hangt aan al het andere vast. Dat de gymtas mee moet hangt aan welke dag het is, hangt aan of hij gewassen is, hangt aan wanneer je voor het laatst een was hebt gedraaid, hangt aan of er nog waspoeder is. Je kunt dat niet in stukjes knippen en uitdelen, want ieder stukje is alleen te snappen met de rest erbij.
Dus krijg je bij overdragen altijd hetzelfde terug: dat had je dan moeten zeggen. En het gekke is, dat klopt ook nog. Je had het moeten zeggen. Alleen had je het daarvoor eerst uit die toestand moeten halen, in woorden moeten zetten, moeten doseren en op het goede moment moeten afleveren. En dat is dus alweer werk dat alleen jij kunt doen.
Daar zit de klem. Niet dat niemand wil helpen. Maar dat de enige manier om hulp te krijgen is: het werk nog een keer doen.
Wat wel verandert
Ik ga niet doen alsof het vanzelf overgaat. Maar er zijn drie dingen die echt schelen, en ze komen alle drie op hetzelfde neer: haal het uit je hoofd en zet het ergens neer waar het ook zonder jou bestaat.
Eén, geef het een naam. Zolang het naamloos is, is het jouw karakter. "Jij bent nou eenmaal zo'n regelaar." Zodra het een naam heeft, is het een taak. En taken kunnen van eigenaar wisselen, karakters niet. Dit klinkt als een woordspelletje en dat is het ook, alleen wel eentje die werkt.
Twee, draag het bijhouden over, niet het uitvoeren. Dus niet "wil jij vanavond koken", maar: het eten is van jou. Jij bedenkt wat, jij kijkt of het er is, jij zorgt dat het om half zes op tafel staat. Dat voelt onredelijk groot naast een taakje. Klopt. Dat is precies het verschil dat je wilde laten zien.
Drie, zet het buiten je hoofd. Op papier, op een whiteboard, in een app, het maakt echt niet uit. Het punt is niet dat het digitaal is. Het punt is dat het ergens staat waar iemand anders het kan zien zonder dat jij het eerst moet vertellen. Zolang het alleen in jouw hoofd bestaat, ben jij het systeem. En een systeem dat van één persoon afhangt is geen systeem, dat is gewoon die persoon.
Waarom het de moeite waard is om het aan te pakken
Ik heb lang gedacht dat de winst rust zou zijn. Dat je het uit je hoofd haalt en dan eindelijk even niks hoeft.
Dat is het niet, en dat is prima. De winst is dat je er wél uit kunt. Dat je een weekend weg kunt zonder twee dagen briefen. Dat je ziek mag worden. Dat je ineens iets heel anders kunt gaan doen, want jouw leven hoeft niet meer de bewegende onderdelen van vijf andere levens bij elkaar te houden.
Dat is nogal wat. Dat is eigenlijk het verschil tussen een huishouden dat op jou draait en een huishouden waar jij in woont.
En ja, ik doe dit werk nog steeds grotendeels. Maar elk stuk dat ergens anders ligt dan in mijn hoofd is een stuk dat iemand kan overnemen zonder dat ik er bij hoef te zijn. Dat stapelt zich op, en het gaat de goede kant op.
Eén zin om te onthouden
Het is niet te druk. Het is te veel tegelijk.
Dat is niet hetzelfde, en het vraagt ook niet om dezelfde oplossing. Druk los je op met minder doen. Te veel tegelijk los je op door dingen ergens anders neer te leggen dan in je hoofd.
En dat is fijn nieuws, want minder doen wilde ik helemaal niet.