Het meest onbegrepen ding aan ADHD is niet dat je snel afgeleid raakt. Het is dat je vastzit op het moment dat je wilt beginnen.
Iedereen kent uitstellen. Je hebt geen zin, je stelt het uit, je doet het later. Dat is niet wat hier gebeurt. Wat hier gebeurt is dat je wel wilt, dat je weet dat het moet, dat je er zelfs zin in hebt... en dat er alsnog niks gebeurt. Je gaspedaal staat ingetrapt en de auto blijft staan.
Daar is geen enkel motiverend praatje tegen opgewassen. Het is namelijk geen motivatieprobleem.
Waarom het vastzit
Bij mij zit het hem hierin: alles begint tegelijk. Ik zie het hele klusje in één keer, van stap één tot en met het eind, inclusief de drie manieren waarop het beter kan en de twee dingen die ik eerst moet opzoeken. Dat komt niet netjes achter elkaar binnen, dat komt allemaal op hetzelfde moment.
En als alles tegelijk begint, begint er dus niks. Er is geen eerste stap, want ze zijn allemaal tegelijk eerste stap.
Mensen die dat niet hebben, denken dat een to-dolijst helpt. Dat helpt niet, want mijn probleem is niet dat ik niet weet wat ik moet doen. Ik weet het veel te goed. Ik weet het allemaal, in één keer, en daar zit precies de rem.
Wat wel helpt
Maak de eerste stap belachelijk klein. Niet "de was doen", maar "loop naar de wasmand". Dat voelt als jezelf voor de gek houden en dat is het ook, alleen werkt het. Zodra je bezig bent, gaat het door. Doorgaan is namelijk niet het probleem, beginnen was het probleem.
Zet de dingen klaar, niet de taak. De helft van de weerstand zit in het zoeken. Liggen de spullen al klaar, dan is er niks meer te bedenken en begin je vanzelf.
Laat iets halfaf staan. Dit is tegen alles in wat je geleerd hebt. Maar een klus die halverwege ligt heeft geen beginpunt meer nodig, en daarom pak je hem wel op. Ik stop tegenwoordig expres midden in iets.
Zorg dat het niet van wilskracht afhangt. Wilskracht heb ik, alleen niet altijd en nooit op afroep. Een systeem dat rekent op mijn goede dagen is geen systeem. Dat is een gok.
Over vergeten
Nog zoiets dat verkeerd gelezen wordt. Als ik iets vergeet, hoor ik vaak: blijkbaar vond je het niet belangrijk genoeg.
Nee. Ik onthoud gerust een reclamedeuntje uit 1998, de naam van iemand die ik één keer heb ontmoet en precies hoe het licht viel op een dag in 2011. Alleen niet dat ik mijn eigen tandarts moest bellen. Mijn geheugen is niet stuk, het sorteert alleen op iets anders dan belangrijkheid.
Dus als ik het vergeet, zegt dat iets over mijn hoofd en niks over jou. Dat is een saai en oncharmant antwoord, maar het is wel het echte.
Perfect of niet
De laatste die erbij hoort: alles of niets.
Ik doe het perfect, of ik doe het niet. Dat klinkt als ambitie maar het is een valstrik, want tussen perfect en niks zit het hele leven. Daar woont iedereen. Alleen ik stond er jaren naast te kijken en wachtte tot ik het in één keer goed kon.
Wat hielp was niet mezelf lagere eisen aanpraten. Wat hielp was ontdekken dat halfgedane dingen gewoon blijven bestaan. Een half opgeruimde kast is opgeruimder dan een niet opgeruimde kast. Ik weet, wereldschokkend. Het heeft me wel tien jaar gekost.
Voor mij is het wel een superkracht
Er is een heel kamp dat vindt dat je dat niet mag zeggen. Dat het bagatelliseert, dat het de zware kant wegpoetst. Ik snap dat, en ik vind het toch.
Ik voer drie gesprekken tegelijk zonder er een te verliezen. Ik zie verbanden tussen dingen die niets met elkaar te maken lijken te hebben. Als alles tegelijk misgaat word ik juist rustig, want dan is er eindelijk nog maar één ding. Ik leer een heel vakgebied in een weekend omdat ik het wil weten, en gebruik het daarna nooit meer. Ik heb tien ideeën per dag en ik wacht niet op toestemming. Ik heb een app gebouwd zonder te kunnen programmeren, omdat ik het bestaande saai vond.
Dat is geen troostprijs. Dat is waar ik mijn geld mee verdien.
En ja, het kost ook wat. Te laat komen terwijl je twee uur eerder begon. Beloftes die je meende en niet nakwam. De simpelste klusjes die blijven liggen terwijl de moeilijke vanzelf gaan. Een neutrale opmerking die drie dagen blijft plakken.
Allebei waar, tegelijk. Het is een ander besturingssysteem, geen kapotte versie van het gewone. Het wordt pas een probleem als je het probeert te draaien op software die voor een ander systeem is geschreven.
Dus zoek de plek waar jouw systeem het juiste systeem is. Voor mij was dat software bouwen, waar alles tegelijk zien geen gebrek is maar de functieomschrijving. Voor jou is het iets anders, en die plek bestaat.
Je bent geen raar paard. Je bent een zebra.